Agron Brataj
“Projekti grek rrezikon ta kthejë Durrësin në një terminal të vogël në Ballkanin Perëndimor. Nëse ky projekt realizohet me kapacitete kaq të kufizuara, ai do të përbënte një dëm serioz për ekonominë shqiptare dhe për potencialin strategjik të vendit. Për këtë arsye shumëkush e sheh këtë projekt si një goditje ndaj interesave të Shqipërisë dhe lind pyetja pse politika shqiptare po bën përpjekje të mëdha për ta çuar përpara një projekt që rrezikon të pengojë zhvillimin ekonomik të vendit për dekadat e ardhshme.”
Në historinë e çdo vendi ekzistojnë disa momente vendimtare që përcaktojnë zhvillimin ekonomik për dekada apo edhe për një shekull. Shqipëria sot ndodhet përballë një momenti të tillë me projektin e portit të ri në Porto Romano dhe me të ardhmen e Portin eDurrësit.
Ky nuk është një projekt i zakonshëm infrastrukture.
Ky është një vendim që mund të përcaktojë pozicionin ekonomik të Shqipërisë në Evropë për 100 vitet e ardhshme.
Megjithatë mënyra se si po trajtohet ky projekt nga politika shqiptare ka ngritur shqetësime të mëdha për mungesë vizioni strategjik dhe për vendime që mund të dëmtojnë interesin kombëtar.
Korridori 8 shansi historik i Shqipërisë
Corridor VIII është një nga projektet më strategjike të transportit në Evropën Juglindore.
Ai lidh: Durrës në Adriatik, Shkupin ,Sofien dhe Varna në detin e Zi
Ky korridor krijon një lidhje të drejtpërdrejtë tregtare nga Adriatiku në Detin e Zi, duke hapur një rrugë të re për transportin ndërkombëtar të mallrave.
Nëse zhvillohet si duhet, Shqipëria mund të bëhet porta kryesore e Ballkanit për tregtinë lindje–perëndim.
Gara ekonomike e porteve në Mesdhe
Pse SHBA dhe NATO po interesohen për portin e Durrësit
Interesi i United States dhe i NATO për portin e Port of Durrës nuk lidhet vetëm me zhvillimin ekonomik të Shqipërisë. Ai lidhet me një vizion shumë më të gjerë strategjik për logjistikën dhe sigurinë në Evropën Juglindore.
Një port i madh dhe modern në Porto Romano i lidhur me Corridor VIII do të krijonte një aks të ri transporti nga Adriatiku drejt Detit të Zi dhe Evropës Lindore. Kjo rrugë do të kishte rëndësi të madhe si për tregtinë ndërkombëtare, ashtu edhe për mobilitetin strategjik të NATO-s në rajon.
Për këtë arsye, partnerët perëndimorë e shohin projektin e portit të Durrësit si një investim që mund të ndryshojë balancën ekonomike dhe logjistike në Ballkan.
Megjithatë, në debatet publike është ngritur edhe një shqetësim i madh: rreziku që projekti të përfundojë me kapacitete shumë më të vogla se potenciali real i Shqipërisë.
Sipas kritikëve, ekziston frika që projekti të finalizohet me një port me vetëm rreth 400 metra kalata, një dimension që shihet si krejtësisht i pamjaftueshëm për një port që synon të shërbejë një korridor ndërkombëtar transporti.
Kjo bëhet edhe më kontradiktore kur krahasohet me kapacitetet e porteve të greqis, të cilat janë shumë herë më të mëdha:
Port of Piraeus – rreth 6600 metra kalata
Port of Patras – rreth 2400 metra kalata
Këto porte janë ndërtuar pikërisht për të përballuar flukse të mëdha tregtare dhe për të dominuar transportin detar në rajon.
Në këtë kontekst, kritikët argumentojnë se do të ishte paradoksale që Shqipëria të ndërtojë një port strategjik me vetëm disa qindra metra kalata, ndërkohë që portet konkurruese në rajon janë dhjetë herë më të mëdha.
Sipas tyre, një projekt i tillë rrezikon të kthejë portin e Durrësit në një terminal të vogël rajonal, në vend që ta shndërrojë në një qendër të madhe logjistike që mund të konkurrojë seriozisht në tregun e transportit mesdhetar.
Për këtë arsye shumë analistë paralajmërojnë se vendimi për madhësinë dhe kapacitetin e portit nuk është thjesht një çështje teknike. Ai është një vendim strategjik që do të përcaktojë nëse Shqipëria do të bëhet një aktor i rëndësishëm në tregtinë rajonale apo do të mbetet në periferi të saj.
Dyshimet për devijimin e projektit
Një nga shqetësimet më të mëdha që është ngritur në debat është mundësia që projekti i portit të ri të Durrësit të ndërtohet në mënyrë të kufizuar ose të orientuar në mënyrë që të mos konkurrojë portet e tjera të rajonit.
Disa analistë dhe ekspertë të transportit kanë ngritur dyshime se projekti mund të përfundojë me një port me kapacitete shumë më të vogla se potenciali real i Shqipërisë.
Në këtë debat është përmendur edhe fakti se disa vende të rajonit kanë interes që Korridori 8 të mos bëhet rruga kryesore tregtare në Ballkan, pasi kjo do të zhvendoste një pjesë të madhe të flukseve ekonomike drejt Adriatikut.
Nëse Shqipëria nuk ndërton një port të madh dhe modern në Durrës, ekziston rreziku që transporti ndërkombëtar të vazhdojë të orientohet drejt porteve ekzistuese në rajon, duke përfshirë ato në Greqi.
Për këtë arsye disa ekspertë argumentojnë se projektet strategjike shqiptare duhet të planifikohen me kujdes për të mos lejuar që vendi të humbasë avantazhin e tij gjeografik.
Një vendim që bëhet një herë në një shekull
Portet ndërtohen për dekada.
Autostradat dhe korridoret ndërkombëtare ndërtohen për gjenerata.
Vendimet që merren sot për portin e Durrësit do të ndikojnë jo vetëm ekonominë e sotme, por edhe zhvillimin e Shqipërisë për 50 deri në 100 vitet e ardhshme.
Prandaj ky projekt kërkon:
transparencë
debat publik
planifikim strategjik afatgjatë
Porti i Durrësit është shumë më tepër sesa një projekt ndërtimi.
Ai është një projekt kombëtar që mund të ndryshojë ekonominë shqiptare.
Nëse Shqipëria ndërton një port modern dhe të madh, vendi mund të bëhet një qendër e rëndësishme logjistike në Adriatik dhe në Ballkan.
Por nëse projekti realizohet pa vizion dhe me kapacitete të kufizuara, vendi rrezikon të humbasë një mundësi historike që ndoshta nuk do të përsëritet për një shekull.
Historia do ta gjykojë këtë vendim.
