Agron Brataj
Bashkimi Evropian ka nisur zbatimin e një sistemi të ri dixhital kontrolli në kufijtë e tij të jashtëm, i njohur si EES – Entry/Exit System, i cili parashikon që çdo shtetas nga vende të treta të fotografohet dhe t’u merren gjurmët e gishtave në momentin e hyrjes ose daljes nga territori i BE-së. Ky sistem modern synon të rrisë sigurinë, të identifikojë shkelësit e ligjit dhe të shmangë hyrjet e paligjshme.
Edhe pse për shumë sektorë ky sistem shihet si hap i natyrshëm drejt mbrojtjes së kufijve, për sektorin e transportit rrugor, veçanërisht për shoferët shqiptarë që udhëtojnë për ditë në linjat Shqipëri–Itali dhe Shqipëri–Greqi, ai po shndërrohet në një problem serioz.
Avantazhet e sistemit të ri për autoritetet dhe udhëtarët
Sistemi EES sjell disa përfitime të qarta në pikat kufitare:
1. Verifikim më i shpejtë dhe më i saktë
Identifikimi me foto dhe shenja gishtash shmang dokumentet e rreme dhe mundëson verifikimin e menjëhershëm të personave me precedentë penalë ose në kërkim.
2. Rritje e sigurisë në territorin e BE-së
Autoritetet kufitare arrijnë të zbulojnë raste të fshehjes së identiteteve, ndërrimit të emrit apo shmangies së drejtësisë.
3. Regjistrim automatik i hyrje-daljeve
Sistemi mban shënim automatikisht ditët e qëndrimit për çdo udhëtar, duke parandaluar tejkalimin e qëndrimit 90-ditor pa vizë në zonën Shengen.
Disavantazhet dhe problemi që po lind për sektorin e transportit
Pikërisht ky monitorim i ditëve të qëndrimit po kthehet në shqetësimin kryesor për shoferët e transportit të mallrave dhe të udhëtarëve, të cilët përpara këtij sistemi kishin përjashtim nga regjimi i ditëve të qëndrimit, pasi llogariteshin si personel pune, jo si udhëtarë të zakonshëm.
1. Shoferët llogariten si udhëtarë të zakonshëm
Me hyrjen në fuqi të EES, çdo shofer që kalon kufirin, edhe nëse nuk zbret fare nga kamioni apo autobusi, regjistrohet si udhëtar dhe i llogariten ditët e qëndrimit në BE.
2. Rrezik i ndalimeve dhe gjobave
Shoferët që bëjnë linja të shpeshta, për shembull:
Shqipëri–Itali, Shqipëri–Greqi,
rrezikojnë të akuzohen për tejkalim të afatit 90-ditor në 180 ditë, edhe kur qëndrimi i tyre në vendet e BE-së është vetëm disa orë për shkarkim dhe ngarkim mallrash.
3. Penalitetet mund t’i nxjerrin jashtë tregut
Ndalimi i përkohshëm, gjobat ose ndalimi i hyrjes në BE krijon rrezik për mijëra shoferë, kompani transporti dhe për ekonominë shqiptare, e cila varet nga transporti rrugor ndërkombëtar.
Rreziku real: rikthimi i regjimit të vizave
Nëse situata vazhdon kështu, sipas ekspertëve të transportit, zgjidhja e vetme për të shmangur konfliktin tekniko-ligjor do të ishte rikthimi i regjimit të vizave pune për shoferët.
Por kjo do të sillte pasoja të rënda:
Rritje kostosh për kompanitë e transportitAplikimi për viza pune, dokumentet shtesë dhe pritjet do të rëndonin buxhetet e transportuesve. Vonesa të mëdha në qarkullimin e mallrave
Do të prekej zinxhiri i furnizimit, veçanërisht në linjat Shqipëri–Itali dhe Shqipëri–Greqi. Ulje konkurrueshmërie për transportuesit shqiptarë. Konkurrentët nga vendet e BE-së do të merrnin avantazh, duke marrë më shumë kontrata.
Pasoja të drejtpërdrejta në ekonominë shqiptare
Rreth 70% e tregtisë së jashtme realizohet me transport rrugor dhe detar . Çdo pengesë në lëvizjen e shoferëve ndikon drejtpërdrejt në çmimet e produkteve dhe në tregtinë e vendit.
A ka zgjidhje? Çfarë kërkojnë kompanitë dhe sindikatat
Shoferët dhe shoqatat e transportit po kërkojnë disa zgjidhje të mundshme:
1. Status i veçantë për shoferët profesionalë, Një protokoll bilateral Shqipëri–BE që parashikon përjashtim nga llogaritja e ditëve për personelin e transportit.
Njohja e kohës së qëndrimit teknik, qëndrimi disa orësh për ngarkim/shkarkim të mos llogaritet si qëndrim i plotë në territor, krijimi i një karte të veçantë identifikimi për shoferët
E ngjashme me kartat e ekuipazhit të aviacionit ose atij detar.
Tryezë e përbashkët midis Ministrisë së Transportit dhe Komisionit Evropian, për të shmangur krijimin e një precedenti që mund të çojë në rikthimin e vizave.
Sistemi i ri i BE-së pa dyshim rrit sigurinë dhe efikasitetin e kontrollit kufitar. Mirëpo, pa rregulla të posaçme për personelin e transportit, ai rrezikon të penalizojë pikërisht ata që mbajnë në lëvizje ekonominë midis Shqipërisë dhe vendeve të BE-së.
Nëse nuk gjendet një zgjidhje e shpejtë, rikthimi i regjimit të vizave për shoferët mund të bëhet realitet, çka do të sillte pasoja të mëdha për industrinë e transportit dhe për ekonominë shqiptare në tërësi.
